زمینه و هدف: آپاندیسیت، شایع ترین علت شکم حاد در دنیا و درد پس از عمل آن، همانند سایر اعمال جراحی، یکی از شایع ترین مشکلات آن می باشد. امروزه، برای کاهش عوارض دارویی گرایش زیادی به سمت روش های غیردارویی و طب مکمل پیدا شده است. «رفلکسولوژی»، یکی از این درمان ها بوده که با اعمال فشار بر روی مناطق مشخص در کف دست، پا و گوش می تواند استرس و درد را در نقاط خاصی از بدن کاهش دهد. هدف از این پژوهش، تعیین تاثیر این ماساژ بر کاهش درد پس از عمل جراحی آپاندکتومی می باشد.مواد و روش ها: این کارآزمایی بالینی در سال 1392 در بخش اورژانس جراحی بیمارستان امام رضا (ع) شهر مشهد انجام شده و در آن، میزان درد 105 بیمار، قبل، بلافاصله، یک ساعت، شش ساعت و 24 ساعت بعد مداخله، در سه گروه مداخله، پلاسبو و شاهد با هم مقایسه گردیده است. بیماران در هر سه گروه، بر اساس نیاز، مسکن دریافت می کرده اند. درگروه آزمون، پای راست در ناحیه ای مشخص، به مدت ده دقیقه، و بر روی نقطه شن من گوش به مدت یک دقیقه، فشار داده شده است. این فشار در بیماران گروه پلاسبو، بر روی پشت پای چپ و لاله گوش راست اعمال گردیده است. بیماران گروه شاهد نیز، تنها مراقبت های روتین را دریافت نموده اند. نتایج در سطح اطمینان 95% مورد بررسی قرار گرفته است. تحلیل داده ها با نرم افزار SPSS 21 صورت پذیرفته است. یافته ها: میانگین میزان درد در ابتدای مطالعه در گروه های مختلف بر اساس آزمون آماری آنالیز واریانس داده های تکرارپذیر، تفاوت آماری معنی داری نداشته (p=0.439)، اما اختلاف میزان درد بین گروه مداخله با سایر گروه ها بعد ماساژ درمانی، معنی دار بوده است (p£0.001).نتیجه گیری: «رفلکسولوژی»، پس از عمل جراحی آپاندیس، برکاهش درد موثراست. لذا به پرستاران پیشنهاد می شود از این روش به عنوان یک روش درمانی جهت کاهش درد در این بیماران استفاده کنند.

زمینه و هدف: درد بعد از توراکوتومی پوسترولاترال به عنوان یکی از علل موربیدتی بعد از عمل شناخته شده است. درد موجب کاهش ونتیلاسیون، سرفه ناموثر، آتلکتازی، تجمع ترشحات، هیپوکسی و عفونت ریوی می شود. روش های موثری در درمان درد بعد از عمل وجود دارند که شامل: کرایوآنالژزی، تجویز مخدر از طریق اپیدورال وآنالژزی رژیونال از طریق اینترپلورال و بلوک بین دنده ای است. هدف از این مطالعه ارزیابی موثربودن انفوزیون بوپیواکایین از طریق کاتترساک اکستراپلورال برای کنترل درد بعد از توراکوتومی است. مواد و روشها: 106 بیمار کاندید عمل انتخابی توراکوتومی که کاتتر در ساک اکستراپلورال آنها جاگذاری شده بود، به صورت اتفاقی به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول (کنترل): تزریق بولوز 10 cc بوپیواکایین 0.05%+ انفوزیون نرمال سالین از طریق پمپ با سرعت 0.1 ml/kg/h. گروه دوم: تزریق بولوز 10 cc بوپیواکایین 0.5%+ انفوزیون بوپیواکائین 0.1 ml/kg/h. درد بعد از عمل در طی 72 ساعت با روش های نمره بندی VAS و Prince Henry Pain Scale تعداد دفعات غذا خوردن بیماران و تعداد دفعات تزریق آنالژزیک مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته ها: ارزیابی VAS در طی ساعات 4 و 24 و 48 و 72 بعد از عمل در گروه I (کنترل) 1.6 و 6.4 و 5.9 و 5 و در گروه II به ترتیب مقادیر 4.5 و 3.6 و 2.5 و 1.8 بود (P<0.05) و همچنین با روش Prince Henry Pain Scale در طی ساعت های فوق الذکر در گروه I (کنترل) 2.6 و 2.8 و 2.5 و 1.7 و در گروه II به ترتیب 2.6 و 2 و 1.4 و 0.8 مقادیر بود (P<0.05) از نظر متوسط دفعات غذا خوردن بعد از عمل در گروه I (کنترل)، نمره 0.7 در روز اول و در روز سوم نمره 1.3 بود و در گروه II نمره 1.3 در روز اول و در روز سوم نمره 2.7 بود (P<0.05) در هیچ کدام از بیماران به دنبال جاگذاری کاتتر و یا انفوزیون بوپیواکایین عارضه ای دیده نشد. بحث و نتیجه گیری: این مطالعه نشان داده است که انفوزیون بوپیواکایین از طریق کاتتر اکستراپلورال بدون اینکه موجب توکسیسیته سیستمیک شود در کنترل درد بعد از توراکوتومی موثر است

پیش زمینه و هدف: متخصصان درد تخمین می زنند حداقل 90 درصد از بیمارانی که درد دارند، باید به طور رضایت بخشی از درد رهایی یابند، در حالی که به رغم کوشش های بیست ساله مبنی بر آموزش حرفه ای بهداشت و سلامتی، حداقل پنجاه درصد از بیماران درد متوسط تا شدیدی را تجربه می کنند. اهداف این پژوهش شامل: تعیین نحوه و میزان رعایت حقوق بیمار در رابطه با کنترل درد، تعیین علل عدم رعایت حقوق بیمار در رابطه با کنترل درد بعد از عمل، ارایه راهکارهای عملی برای تحقق حقوق بیمار در رابطه با کنترل درد می باشد.مواد و روش کار: جهت بررسی اولیه و پایه، دو بیمارستان دولتی در دسترس انتخاب شد، تعداد 30 بیمار سرطانی که تحت عمل جراحی قرار گرفته بودند، به منظور تبیین وضع موجود، به روش غیر احتمالی (در دسترس) انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل فرم راهنمای مصاحبه با بیماران و فرم راهنمای مصاحبه با پرستاران در زمینه سنجش دانش، نگرش و عملکرد پرستاران و علل عدم رعایت حقوق بیماران در زمینه کنترل درد و راهکارهای پیشنهادی آنان برای حل این مشکل بود.نتایج: تجزیه و تحلیل اطلاعات در مرحله اول بر اساس بررسی که از خود بیماران در زمینه رعایت حقوق آن ها در زمینه کنترل درد انجام شده بود نشان داد فقط %30.9 حقوق بیماران رعایت شده است. بررسی مرحله دوم نظر خواهی از پرستاران در زمینه علل عدم توجه و رعایت حقوق بیماران در این زمینه بوده که مهمترین علل رویکرد نامناسب پرستاران به درد که آن را به عنوان یک شکایت (و نه به عنوان پنجمین علامت حیاتی) مد نظر قرار می دهند، عدم توجه و کمبود آگاهی پرستاران نسبت به اهمیت و پرداختن بیشتر به روش های غیر دارویی تسکین درد و فقدان یک روش و ابزار مناسب برای ارزیابی درد بودند.بحث و نتیجه گیری: بر اساس یافته سه راهکار ارایه شد؛ راهکارهای تدوین و تنظیم پروتکل درد مطابق استانداردهای نوین کمسیون مشترک در زمینه تایید و ارزشیابی سازمان های مراقبتی درمانی (Joint Commission on Accreditation of Health Care Organizations ) JCAHO در بیمارستان ها و برپایی کارگاه های آموزشی با بحث لزوم رعایت حقوق بیماران در زمینه کنترل مناسب درد و ملزم کردن پرستاران به بررسی مناسب درد و استفاده از روش های غیر دارویی تسکین درد در کنار استفاده از داروهای ضد درد و اجرای دقیق آیین نامه اجرایی برای حل این معضل پیشنهاد گردید.

مقدمه: عمل جراحی توراکوتومی یکی از انواع اعمال جراحی است که همراه با درد فراوان می باشد در واقع این درد یکی از شدیدترین دردهای ناشی از عمل جراحی به شمار می رود. جهت تخفیف این درد که همراه با عوارض مهم فیزیولوژیک و روحی و روانی و پاتولوژیک می باشد به طور رایج روش های مختلف انجام می گردد که هر کدام از این روش ها دارای مزایا و معایب مربوط به خود می باشد در واقع در اکثر مراکزی که روش های بی دردی استفاده می شود هر یک از روش درمانی که بیشتر استفاده می گردد، به عنوان انتخاب اول (Choice) در نظر گرفته می شود. در این مطالعه (متا آنالیز) روش های مختلف بی دردی بعد از عمل جراحی توراکوتومی که به طور شایع استفاده می گردد با هم مقایسه شدند.روش کـار: در طی این متا آنالیز میزان (Visual Analogue Scale) VAS بیماران در 24 ساعت اول بعد از عمل جراحی در گروه اپیدورال با مخدر سیستمیک، اپیدورال با بلوک اینترکوستال (بین دنده ای)، اپیدورال با بلوک پاراورتبرال (کنار مهره ای) و اپیدورال با انفوزیون اینترپلورال (داخل جنب) با هم مقایسه شدند و اطلاعات حاصل از 28 مطالعه) (RCT) Randomized Clinical Trial کارآزمایی بالینی تصادفی شده) که به طور مقایسه دوتایی این روش ها را با هم بررسی کرده بودند در 1697 بیمار بعد از عمل جراحی توراکوتومی با استفاده از مدل اثر تصادفی (Random effect model) و ضریب اندازه اثر (effectSize index) و اختلاف متوسط های استاندارد شده با هم ادغام شدند. میزان ارزش آماری بررسی و سپس با استفاده از خطا استاندارد (Standard error) و 5% و حد بالای اطمینان و (خطای معیار) 5% حد پایین اطمینان نتایج حاصله به دست آمد.یافته ها: اطلاعات حاصله با استفاده از تحقیقات انجام شده از سال 2005–1987 بررسی گردید. بعد از بررسی 314 عنوان و 185 خلاصه مقاله با توجه به (معیارهای ورود) 28 مقاله در نهایت وارد متا آنالیز شد که در نهایت گروه مقایسه اپیدورال با مخدر سیستمیک و اپیدورال با پاراورتبرال، اپیدورال با اینترکوستال و اپیدورال با اینترپلورال نتایج زیر به دست آمد که در نهایت مشخص گردیدکه روش بی حسی اپیدورال در مجموع استفاده 24 ساعت با (CI = - 0.9802 to – 0.3844 95%) از مخدر سیستمیک روش بهتری است. روش اپیدورال با ( 95%, CI = - 0.2171 to + 0.5906 ) تفاوتی با روش اینترکوستال در میانگین 24 ساعته نداشت و همچنین روش اپیدورال با ( 95%, CI = - 1.1166 to – 0.0106 ) از روش اینترپلورال در میانگین 24 ساعت اول بهتر بود. در مقایسه اپیدورال با پاراورتبرال نیز اپیدورال با 95%, CI = + 0.1744 to – 0.4527 ) ) از پاراورتبرال بهتر بود.نتیجه گیری: با توجه به نتایج حاصل از این بررسی به نظر می رسد که در مجموع روش بی دردی اپیدرال روش مناسب و انتخاب بی دردی در اغلب موارد باشد. بررسی های کامل تر روی تعداد بیشتر مقالات و تعداد فراوان تر نمونه ها می تواند نتایج دقیق تری را در این زمینه ارایه دهد.

مقدمه: کاهش درد پس از جراحی از مشکلات بیماران معتاد به مواد مخدر می باشد. مورفین از شایع­ ترین داروها جهت کنترل درد پس از جراحی می­ باشد. به­ علت عوارض و مقاومت به اوپیوئیدها در بیماران معتاد، توجه به داروهای کمکی نظیر کتامین افزایش یافته است. هدف این مطالعه بررسی اثر افزودن کتامین به مورفین در بیماران معتاد به اوپیوئید با درد پس از جراحی ارتوپدی بود. روش بررسی: در یک کارآزمایی بالینی دوسوکور، تعداد 6٠ بیمار کاندید جراحی ارتوپدی با سابقه مصرف اپیوئید، به طور تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. پس از جراحی، گروه اول 20 میلی­ گرم مورفین و گروه دوم20 میلی­ گرم مورفین و 100 میلی­ گرم کتامین از طریق پمپ تزریق وریدی کنترل درد توسط بیمار (IPCA)، دریافت نمودند. نمره درد بر مبنای شاخص مقیاس دیداری درد (VAS)، نمره آرام بخشی توسط معیار رامسی و میزان تهوع و استفراغ، در زمان­ های 1، 6، 12 و 24 ساعت پس از جراحی سنجیده شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS-20 تجزیه و تحلیل و نتایج به صورت میانگین و انحراف معیار بیان و با استفاده از آزمون t-test بررسی شدند. سطح معنی داری کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد. نتایج: نتایج نشان داد که دوز دریافتی مورفین در گروه مورفین در مقایسه با گروه مورفین + کتامین به طور معنا داری بیشتر بود (001/ 0p ˂ ). میانگین نمره درد، فقط در ساعت 12 در گروه مورفین در مقایسه با گروه دوم به طور معنا داری کاهش یافت (02/0p=). میانگین نمره آرام بخشی در ساعات 1 (001/0p<)، 6 (002/0p=)، 12 (001/0p=) و 24 (001/0p=) در گروه مورفین به طور معنا داری در مقایسه با گروه دوم زیاد شد. در ساعت 1، میانگین نمره تهوع و استفراغ در گروه مورفین در مقایسه با گروه کتامین + مورفین به طور معنا داری کاهش یافت (024/0p=). نتیجه گیری: افزودن کتامین به مورفین در بیماران با سابقه مصرف اپیوئید می تواند سبب کاهش مصرف مورفین شود. اما اثری بر کاهش نمره درد و آرام بخشی ندارد.

مقدمه بیماران تحت جراحی ستون فقرات، بعد از عمل با درد شدیدی مواجه می شوند. یکی از روش های ویژه کنترل درد، استفاده از پمپ کنترل درد از سوی بیمار است. مطالعات نشان می دهد با وجود این پمپ، بیماران از درد متوسط تا شدید رنج می برند؛ بنابراین آموزش استفاده از پمپ از سوی پرستاران ضروری است؛ مطالعه حاضر با هدف تعیین تاثیر آموزش پمپ کنترل درد از سوی بیمار قبل از جراحی بر شدت درد، تهوع و استفراغ بعد از جراحی ستون فقرات انجام شد. روش کار مطالعه حاضر از نوع کارآزمایی بالینی است که طی آن 60 بیمار کاندید جراحی ستون فقرات بستری در بیمارستان شهید فاطمی اردبیل به روش دردسترس انتخاب و به شکل تصادفی به دو گروه 30 نفره مداخله و کنترل تقسیم شدند. هر دو گروه آموزش روتین استفاده از پمپ را در بخش ریکاوری دریافت کردند، اما گروه مداخله شب قبل از جراحی، یک جلسه 15 دقیقه ای آموزش انفرادی چهره به چهره با استفاده از نمونه ای از پمپ کنترل درد دریافت کردند. بعد جراحی، متغیر شدت درد، تهوع و استفراغ در سه زمان 2، 4، 24 ساعت بعد از جراحی بررسی و مقایسه شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از SPSS نسخه 16 استفاده شده است. یافته ها: یافته ها نشان می دهد 2، 4 و 24 ساعت بعد از عمل از نظر شدت درد تفاوت معنی داری (0/001P). نتیجه گیری: آموزش استفاده از پمپ بی دردی از سوی بیمار قبل از عمل، بدون اینکه تغییری در شدت تهوع و استفراغ ایجاد کند، سبب کاهش درد بعد از عمل جراحی ستون فقرات می شود؛ بنابرین نحوه استفاده از پمپ قبل از عمل آموزش داده می شود.

روش کار: این پژوهش کارآزمایی بالینی که بر 72 بیمار تحت عمل سزارین، بستری در بخش جراحی زنان بیمارستان افضلی پور کرمان در سال 1385 انجام شد، نمونه ها به دو گروه مورد و شاهد تقسیم شده که در گروه مورد جهت تسکین درد از تنس و در گروه شاهد از پلاسبوتنس استفاده شد. شدت درد بیماران قبل و بعد از مداخله توسط مقیاس بصری سنجش درد و زمان درخواست اولین مسکن تا 4 ساعت پس از مداخله در دو گروه مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. ویژگیهای فردی و نتایج شدت درد بر مبنای مقیاس بصری سنجش درد  (VAS)در پرسشنامه جمع آوری گردید. اطلاعات به دست آمده، به وسیله نرم افزار آماری  SPSSو با استفاده از آزمون آماری تی، آنالیز واریانس یک طرفه، آزمون رتبه ای، من ویتنی یو، کروسکال والیس و ویلکاکسون تجزیه و تحلیل شدند.نتایج: نتایج پژوهش نشان داد میانگین شدت درد در گروه مورد و شاهد بعد از مداخله به ترتیب 3.78 و 6.61 بود (P=0.0001). تفاوت میانگین شدت درد قبل و بعد از مداخله در گروه تنس با تفاوت 2.52 و در گروه پلاسبوتنس با تفاوت 0.22 معنی دار بود (P=0.0001). همچنین 91 درصد بیماران در گروه مورد دردشان کاهش یافته بود (P=0.0001).نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاکی از این است که بیماران در زمان استفاده از تنس درد کمتری را نسبت به استفاده از پلاسبوتنس احساس نموده اند، لذا تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست، در کاهش درد ناشی از عمل سزارین موثر بوده و می توان آن را به عنوان یک روش موثر و بی خطر، جهت کاهش درد پس از عمل سزارین پیشنهاد نمود.

به منظور ارزیابی کارآیی انفوزیون متوکلوپرامید در کنترل درد بعد از عمل طی یک کارآزمایی بالینی تاثیرات این دارو با دارونما مورد مقایسه قرار گرفت. در جریان این مطالعه تعداد 50 بیمار که در بخش های جراحی بیمارستان امام خمینی و بیمارستان ولی عصر دانشگاه علوم پزشکی تهران جهت انجام عمل کوله سیستکتومی بستری بودند در دو گروه واجد شرایط تحت بررسی قرار گرفتند. نحوه تجویز دارو و در گروه مورد مطالعه به صورت دوز بولوس 0.5 mg/kg و سپس انفوزیون 1mg/kg متوکلوپرامید در طی 6 ساعت بود که در حالیکه به گروه شاهد فقط نرمال سالین در عرض 6 ساعت داده شد. نمونه برداری ساده بوده و تفاوتی در بین دو گروه مورد مطالعه و شاهد وجود نداشت. بیماران تا 24 ساعت بعد از عمل از نظر میزان درد بعد از عمل توسط پرسنل بخش یا رزیدنت مربوطه تحت نظر قرار گرفتند و در صورت نیاز، مخدر مشخص تجویز شد. با بررسی اطلاعات، حاصل نتایج به دست آمده بدین صورت می باشد که انفوزیون متوکلوپرامید به طور قابل توجهی نیاز به مخدر را کاهش نمی دهد (p=0.174) ولی می تواند باعث تشدید اثر ضد دردی داروهای مخدری شود بطوریکه اولین ساعت نیاز به مخدر در گروهی که متوکلوپرامید دریافت کرده بودند در مقایسه با گروه شاهد دیرتر (p=0.0344) و فواصل نیاز به مخدر نیز بیشتر بوده است (p=0.0225).  علاوه بر این میزان بروز تهوع در گروه دریافت کننده متوکلوپرامید در مقایسه با گروه شاهد بطور بارزی کمتر (p=0.0093) و میزان بروز استفراغ نیز تا حدودی کمتر بوده است (p=0.157). همچنین میزان آرام بخشی در گروه مورد مطالعه نسبت به گروه شاهد بطور معنی داری بیشتر بوده است (p=0.033) . هیچگونه عارضه جانبی ناشی از مخدر یا متوپرامید شامل خارش و یا بیقراری و ترمور مشاهده نشد.  باتوجه به این نکته که انفوزیون متوکلوپرامید می تواند باعث افزایش اثر آنالژزی داروهای مخدری شده و نیاز به مخدر را بطور قابل توجهی در ساعات اولیه بعد از عمل کمتر کند و علاوه براین باعث کاهش بروز تهوع گردد، می توان استفاده از آن پس از اعمال جراحی که احتمال مشکلات تنفسی ناشی از محل عمل وجود دارد و تجویز مخدر با دوز بالا می تواند خطرناک باشد، توصیه کرد.

مقدمه: رویکردهای مختلفی جهت کنترل درد در بیماران پس از عمل سزارین وجود دارد ولی همچنان رضایت بیماران و برطرف کردن درد به صورت کافی وجود ندارد. لذا این مطالعه با هدف مقایسه اثر کتورولاک و پتدین در کنترل درد بعد از عمل جراحی سزارین انجام شد. روش کار: در این مطالعه کارازمایی بالینی شاهد دار تصادفی شده 122 زن باردار مراجعه کننده جهت عمل جراحی سزارین، بطور تصادفی در دو گروه داروی پتدین و کتورلاک پس از عمل جراحی سزارین قرار گرفتند. پس از 4 ساعت مقیاس دیداری درد و تصاویر توصیفی چهره درد در هر دو گروه تکمیل شد. دادهها پس از جمع آوری به نرم افزار SPSS 16 وارد شده و با آزمونهای آماری کای اسکوئر و تی مستقل در سطح معنی داری 05 / 0 > P تجزیه و تحلیل شد. یافتهها: در هر گروه 61 نفر با میانگین سنی 88 / 5 ± 29 / 29 سال درگروه پتدین و 61 / 5 ± 56 / 30 سال در گروه کتورولاک شرکت کردند. دو گروه از نظر سن، سطح تحصیلات، سابقه سزارین قبلی و مدت زمان عمل جراحی مشابه بودند. میانگین شدت درد 4 ساعت بعد از عمل بر اساس معیار VAS در گروه پتدین 23 / 2 ± 47 / 5 و در گروه کتورلاک 27 / 2 ± 98 / 4 بود ( 17 / 0 = P ( و بر اساس معیار faces در گروه پتدین 20 / 1 ± 75 / 3 و در گروه کتورلاک 28 / 1 ± 05 / 3 بود ) 001 / 0 = P. ) نتیجهگیری: میانگین شدت درد بین دو گروه پتدین و کتورولاک بر اساس معیار VAS تفاوتی نداشت. با توجه به اثرات جانبی کمتر و محدودیتهای مصرف مخدر پتدین به نظر میرسد استفاده ازکتورلاک ها جایگزین مناسبی جهت کنترل درد بعد از سزارین باشد.

مقدمه و هدف: تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست (تنس) یکی از روشهایی غیردارویی تسکین درد است. مکانیسم اثر این روش، براساس تئوری کنترل دریچه ای درد قابل توجیه است. در مطالعات انجام گرفته، تنس در زمینه کنترل درد پس از عمل جراحی بسیار موفق عمل کرده و میزان موفقیت آن 70 تا 90 درصد بیان شده است. پژوهش فوق نیز با هدف تعیین تأثیر تنس در کنترل درد پس از عمل جراحی سزارین انجام گردیده است. مواد و روش کار: پژوهش حاضر یک کارآزمایی بالینی تصادفی و دوسوکور بوده که بر روی 64 بیمار با عمل جراحی سزارین انتخابی در بیمارستان امام سجاد (ع) یاسوج در سال 1381 انجام پذیرفته است. نمونه ها به دو گروه مورد و شاهد تقسیم شده که در گروه مورد جهت تسکین درد از تنس و در گروه شاهد از مخدر استفاده گردیده است و سپس شدت درد، تکرار حملات درد، تعداد دفعات مصرف مخدر و میزان مخدر مصرفی در 24 ساعت اول پس از جراحی مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. پس از جمع آوری اطلاعات، داده ها با نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته ها: برطبق نتایج به دست آمده از این پژوهش، میانگین شدت درد در دو گروه مورد بررسی براساس مقیاس مقایسه ای بصری در گروه مورد 0.8± 5.9 و در گروه شاهد 0.5±7.9، میانگین تکرار حملات درد در گروه مورد 1.3±1.78 بار و در گروه شاهد 1.15±6.03 بار، میانگین تعداد دفعات مصرف مخدر در گروه مورد 0.93±0.94 دفعه و در گروه شاهد 1.03± 4.09 دفعه و میانگین مقدار مخدر مصرفی در گروه مورد 46.9 ± 47.4 میلی گرم و در گروه شاهد 51.4±204.7 میلی گرم بوده است. نتایج فوق همگی از نظر آماری معنی دار بوده اند (P<0.05). نتیجه گیری: یافته های پژوهش حاکی از این است که گروه مورد در مقایسه با گروه شاهد با استفاده از تنس، شدت درد کمتر و تکرار حملات درد کمتری داشته اند، همچنین دفعات مصرف مخدر کمتر بوده و میزان مخدر کمتری را دریافت کرده اند. بنابراین پیشنهاد می گردد تنس به عنوان یک وسیله کمکی غیرتهاجمی و غیردارویی مؤثر جهت کاهش درد پس از عمل جراحی سزارین مورد استفاده قرار گیرد.